kızıl sarıklılar ne demek?

Kızıl Sarıklılar: Tarihi, İnançları ve Etkileri

Kızıl Sarıklılar, Orta Çağ'da Anadolu ve çevresinde etkili olmuş, heteredoks İslam inançlarını benimsemiş ve siyasi hareketlere katılmış bir topluluktur. Genellikle Türkmen aşiretleri arasında yayılmışlardır ve bu ad, giydikleri kırmızı renkli sarıklardan gelmektedir.

Tarihsel Arka Plan

Kızıl Sarıklılar, 13. yüzyılın sonlarından itibaren ortaya çıkmaya başlamışlardır. Bu dönem, Moğol İstilası ve Selçuklu Devleti'nin zayıflaması gibi önemli siyasi ve sosyal değişimlerin yaşandığı bir zaman dilimine denk gelmektedir. Bu karmaşık ortam, farklı inançların ve mistik akımların yayılmasına zemin hazırlamıştır.

Kızıl Sarıklılar, özellikle Baba İlyas'ın öğretilerinden etkilenmişlerdir. Baba İlyas'ın düşünceleri, dönemin mevcut dini ve siyasi otoritesine karşı bir eleştiri niteliği taşıyordu ve bu nedenle halk arasında geniş bir yankı bulmuştur.

İnançları ve Uygulamaları

Kızıl Sarıklılar, Sünni İslam'ın ana akım yorumundan farklı bir inanç sistemine sahiptiler. İnançlarının temel unsurları şunlardır:

• Heterodoksi: Kızıl Sarıklılar, İslam'ın ana akım yorumlarına uymayan, daha mistik ve batıni bir anlayışı benimsemişlerdir.
• Tasavvufi Etkiler: İnançlarında Tasavvuf'un belirgin izleri görülür. Vahdet-i Vücud gibi kavramlar, inanç sistemlerinde önemli bir yer tutar.
• Alevilik ile İlişkisi: Kızıl Sarıklılar'ın inançları, Alevilik ile de bazı ortak noktalar taşır. Özellikle On İki İmam'a duyulan saygı ve Ehlibeyt sevgisi, her iki inançta da belirgindir.
• Şamanizm Etkileri: Orta Asya'dan gelen Türkmen toplulukları, eski inançları olan Şamanizm'in bazı unsurlarını da İslam ile harmanlamışlardır.

Siyasi Rolleri ve İsyanlar

Kızıl Sarıklılar, sadece dini bir topluluk olmanın ötesinde, siyasi olaylarda da aktif rol oynamışlardır. Özellikle 13. yüzyılın sonlarından 15. yüzyıla kadar Anadolu'da yaşanan çeşitli isyanlara katılmışlardır. Bu isyanların başlıcaları şunlardır:

• Baba İshak İsyanı: Baba İlyas'ın halifesi Baba İshak önderliğinde 1240 yılında başlayan bu isyan, Selçuklu Devleti'ni derinden sarsmıştır. İsyan, sadece dini bir protesto değil, aynı zamanda sosyal ve ekonomik eşitsizliklere karşı bir başkaldırı niteliği taşımıştır.
• Şeyh Bedreddin İsyanı: 15. yüzyılın başlarında Şeyh Bedreddin önderliğinde çıkan bu isyan, Osmanlı Devleti'ni zor durumda bırakmıştır. Şeyh Bedreddin'in öğretileri, sosyal adalet ve eşitlik gibi temaları içeriyordu ve bu nedenle halk arasında geniş bir destek bulmuştur.

Kızıl Sarıklılar ve Osmanlı Devleti

Osmanlı Devleti, Kızıl Sarıklılar'ı potansiyel bir tehdit olarak görmüş ve onlara karşı çeşitli önlemler almıştır. Bu önlemler arasında, Kızıl Sarıklıların faaliyetlerini kısıtlamak, liderlerini cezalandırmak ve inançlarını ortadan kaldırmaya yönelik politikalar uygulamak yer almaktadır. Ancak, Kızıl Sarıklılar'ın inançları ve gelenekleri, Anadolu'nun kırsal bölgelerinde uzun süre varlığını sürdürmüştür.

Günümüzdeki İzleri

Kızıl Sarıklılar'ın doğrudan bir devamı günümüzde bulunmamakla birlikte, inançları ve kültürel mirasları, Alevilik gibi bazı inanç grupları üzerinde etkili olmuştur. Ayrıca, Anadolu'nun bazı bölgelerinde hala Kızıl Sarıklılar'a atfedilen bazı ritüeller ve gelenekler yaşatılmaktadır.

Kaynakça

• Claude Cahen, Osmanlılardan Önce Anadolu.
• Irene Mélikoff, Uyur idik Uyardılar.
• Faruk Sümer, Safevi Devleti'nin Kuruluşu ve Gelişmesinde Anadolu Türklerinin Rolü.
• Ahmet Yaşar Ocak, Osmanlı İmparatorluğu'nda Marjinal Sûfîlik: Kalenderîler (XIV-XVII. Yüzyıllar).